Is een zwam op de boom altijd gevaarlijk?

Nee. Slechts een klein percentage van de zwammen is echt parasitair, en een vitale boom kan een aantasting vaak compartimenteren: hij grenst het aangetaste deel af en blijft gezond. Welke zwam het is en wat hij aanricht, is werk voor een deskundige.

Ben ik verantwoordelijk als er iets gebeurt met mijn boom?

Als boomeigenaar heeft u een wettelijke zorgplicht (artikel 6:162 BW): u moet uw bomen periodiek laten controleren en gebreken laten opvolgen. Ziet u een uitwendig gebrek zoals een zwam, dan geldt bovendien een onderzoeksplicht.

Zwam op de boom: hoe erg is dat en wat moet u doen?

Q: Waarom zie ik zwammen vooral in het najaar?

De schimmel zit het hele jaar in de boom, maar vormt vooral in het najaar vruchtlichamen (paddenstoelen en zwammen) op of rond de stam. Daarom is het najaar hét seizoen om uw bomen eens goed te bekijken.

Q: Hoe vaak moet een boom gecontroleerd worden?

Richtlijn uit gemeentelijk boombeleid (Haarlemmermeer): jonge bomen eens per 2 jaar, bomen vanaf 16 jaar eens per 4 jaar, en bomen met een vastgesteld gebrek (attentiebomen) jaarlijks.

Een zwam op de stam is niet automatisch een doodvonnis, maar wel altijd een signaal dat om een beoordeling vraagt. De zwam die u ziet is namelijk alleen het vruchtlichaam; de schimmel zelf zit in het hout, en wat hij daar doet, verschilt van onschuldig opruimwerk tot houtrot die de stabiliteit aantast. Precies dat verschil kunt u van buiten niet zien.

Boomverzorger voert een visuele boomcontrole uit bij de stamvoet

Waarom juist nu: zwammen zijn een najaarsverschijnsel

De schimmel zit het hele jaar in of rond de boom, maar laat zich vooral in het najaar zien. Gemeentelijk boombeleid benoemt dat expliciet: houtrot is vooral in het najaar herkenbaar aan vruchtlichamen op of rond de boom. September tot en met november is dus de periode om de stam, de stamvoet en de grond eromheen eens goed te bekijken. Wat u zoekt: paddenstoelen of harde consoles op de stam, bij de wortelaanlopen of in een kring om de boom.

Niet elke zwam is een probleem

Er is ook geruststelling. Volgens boomexperts van IPC Groene Ruimte is slechts een zeer klein percentage van de paddenstoelen en zwammen echt parasitair. Veel soorten leven van dood materiaal en ruimen alleen op. En zelfs bij een parasitaire soort is het oordeel niet automatisch kap: een vitale boom kan een aantasting compartimenteren, dat wil zeggen het aangetaste deel afgrenzen en gewoon doorgroeien. Welke soort het is, waar hij zit en hoe de boom ervoor staat: dat samen bepaalt het risico.

Uw zorgplicht als boomeigenaar

Hier wordt het juridisch. Als eigenaar heeft u een wettelijke zorgplicht op grond van artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek: u moet uw bomen regelmatig en systematisch laten controleren om risico's te beperken. En ziet u een uitwendig gebrek, zoals een zwam, dan geldt een onderzoeksplicht: u moet laten uitzoeken wat er aan de hand is. Een zwam zien en niets doen is dus niet alleen onverstandig, het kan u bij schade ook aangerekend worden. Hoe zo'n controle werkt, leest u op onze pagina over de boomcontrole (VTA-inspectie).

Hoe vaak laat u controleren?

Een bruikbare maat komt uit het boombeleid van gemeenten. Haarlemmermeer hanteert in haar Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht: jonge bomen (1 tot 15 jaar) eens per 2 jaar, bomen vanaf 16 jaar eens per 4 jaar, en bomen waarbij al een gebrek is vastgesteld, zogeheten attentiebomen, jaarlijks. Voor een particuliere tuin met een paar volwassen bomen is eens per 4 jaar een redelijk ritme, en direct een controle bij een nieuw signaal zoals een zwam, een plotseling kalende kroon of een scheefstand na storm.

Wat u niet moet doen

De zwam eraf schoppen of wegsnijden helpt niet: het vruchtlichaam is de vrucht, niet de schimmel. De aantasting in het hout blijft, en u maakt het voor de deskundige juist lastiger om de soort te herkennen. Laat de zwam zitten, maak een foto en laat de boom beoordelen.

Veelgestelde vragen over zwammen op bomen

Is een zwam altijd gevaarlijk?

Nee: slechts een klein percentage is echt parasitair, en een vitale boom kan een aantasting vaak afgrenzen. Maar het onderscheid is werk voor een deskundige.

Waarom zie ik zwammen vooral in het najaar?

Dan vormt de schimmel zijn vruchtlichamen. Het najaar is daarom het moment om stam en stamvoet te bekijken.

Ben ik verantwoordelijk voor mijn boom?

Ja, u heeft een zorgplicht (art. 6:162 BW) en bij een zichtbaar gebrek een onderzoeksplicht.

Hoe vaak moet een boom gecontroleerd worden?

Richtlijn: volwassen bomen eens per 4 jaar, attentiebomen jaarlijks (Kadernota Haarlemmermeer).

Bekijk ook: boomcontrole · zieke boom herkennen · kosten boomcontrole

Bronnen: Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, gemeente Haarlemmermeer (lokaleregelgeving.overheid.nl, CVDR684597); IPC Groene Ruimte via Nature Today over schimmels en compartimentering.

Dit artikel is algemene informatie over zwammen op bomen. Het is geen boomveiligheidskeuring en geen diagnose van uw boom; daarvoor is een beoordeling ter plekke nodig.