Zwam op de boom: hoe erg is dat en wat moet je doen?

Een zwam op de stam is niet automatisch een doodvonnis, maar wel altijd een signaal dat om een beoordeling vraagt. De zwam die je ziet is namelijk alleen het vruchtlichaam; de schimmel zelf zit in het hout, en wat hij daar doet, verschilt van onschuldig opruimwerk tot houtrot die de stabiliteit aantast. Precies dat verschil kun je van buiten niet zien.

Waarom juist nu: zwammen zijn een najaarsverschijnsel

De schimmel zit het hele jaar in of rond de boom, maar laat zich vooral in het najaar zien. Gemeentelijk boombeleid benoemt dat expliciet: houtrot is vooral in het najaar herkenbaar aan vruchtlichamen op of rond de boom. September tot en met november is dus de periode om de stam, de stamvoet en de grond eromheen eens goed te bekijken. Wat je zoekt: paddenstoelen of harde consoles op de stam, bij de wortelaanlopen of in een kring om de boom.

Niet elke zwam is een probleem

Er is ook geruststelling. Volgens boomexperts van IPC Groene Ruimte is slechts een zeer klein percentage van de paddenstoelen en zwammen echt parasitair. Veel soorten leven van dood materiaal en ruimen alleen op. En zelfs bij een parasitaire soort is het oordeel niet automatisch kap: een vitale boom kan een aantasting compartimenteren, dat wil zeggen het aangetaste deel afgrenzen en gewoon doorgroeien. Welke soort het is, waar hij zit en hoe de boom ervoor staat: dat samen bepaalt het risico.

Je zorgplicht als boomeigenaar

Hier wordt het juridisch. Er is geen wettelijke keuringsplicht voor bomen. Wel heb je als eigenaar een zorgplicht: rechters verwachten dat je een grote boom bij een huis, weg of pad met enige regelmaat laat nakijken en dat je iets doet met wat daaruit komt. En zie je een uitwendig gebrek, zoals een zwam, dan geldt een onderzoeksplicht: je moet laten uitzoeken wat er aan de hand is. Een zwam zien en niets doen is dus niet alleen onverstandig, het kan je bij schade ook aangerekend worden. Hoe zo'n controle werkt, lees je op onze pagina over de boomcontrole (VTA-inspectie).

Hoe vaak laat je controleren?

Een bruikbare maat komt uit het boombeleid van gemeenten. Haarlemmermeer hanteert in haar Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht: jonge bomen (1 tot 15 jaar) eens per 2 jaar, bomen vanaf 16 jaar eens per 4 jaar, en bomen waarbij al een gebrek is vastgesteld, zogeheten attentiebomen, jaarlijks. Voor een particuliere tuin met een paar volwassen bomen is eens per 4 jaar een redelijk ritme, en direct een controle bij een nieuw signaal zoals een zwam, een plotseling kalende kroon of een scheefstand na storm.

Wat je niet moet doen

De zwam eraf schoppen of wegsnijden helpt niet: het vruchtlichaam is de vrucht, niet de schimmel. De aantasting in het hout blijft, en je maakt het voor de deskundige juist lastiger om de soort te herkennen. Laat de zwam zitten, maak een foto en laat de boom beoordelen.

Veelgestelde vragen over zwammen op bomen

Bekijk ook: boomcontrole · zieke boom herkennen · kosten boomcontrole

Bronnen: Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, gemeente Haarlemmermeer (lokaleregelgeving.overheid.nl, CVDR684597); IPC Groene Ruimte via Nature Today over schimmels en compartimentering.

Dit artikel is algemene informatie over zwammen op bomen. Het is geen boomveiligheidskeuring en geen diagnose van je boom; daarvoor is een beoordeling ter plekke nodig.